Vluchtwegaanduiding

De termen vluchtwegaanduiding en vluchtrouteaanduiding worden in de praktijk vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet exact hetzelfde.

Vluchtwegaanduiding richt zich op het aanduiden van uitgangen, nooduitgangen en richtingen. Denk aan pictogrammen boven deuren, bij trappen of in gangen die laten zien waar een veilige uitgang zich bevindt.

Vluchtrouteaanduiding gaat een stap verder en beschrijft het geleiden van personen langs de volledige route van een ruimte naar een veilige plaats. Daarbij kan sprake zijn van herhalingsborden, richtingpijlen en aanvullende markeringen, zodat ook bij stress, rook of verminderde zichtbaarheid de juiste route gevolgd wordt.

In regelgeving en normen worden beide begrippen vaak samen gebruikt. In de praktijk vormen ze één samenhangend systeem dat mensen helpt om snel en veilig te evacueren.

Vluchtweg pictogrammen zijn groene reddingspictogrammen die aangeven waar een uitgang, nooduitgang of veilige route zich bevindt. Deze pictogrammen zijn ontworpen om in één oogopslag begrepen te worden, zonder dat tekst nodig is.

De meest gebruikte pictogrammen tonen een lopende persoon, een deur en een richtingpijl. Door vaste symbolen en kleurgebruik zijn deze tekens internationaal herkenbaar en geschikt voor omgevingen met bezoekers, personeel en hulpdiensten.

Vluchtweg pictogrammen worden toegepast op:

• deuren van nooduitgangen en vluchtwegen;
• gangzones en trappenhuizen;
• overgangen waar een richtingskeuze nodig is;
• hoogtepunten waar het zicht van een afstand belangrijk is.

Afhankelijk van de situatie worden deze pictogrammen uitgevoerd als bord, sticker, haaks bord of panorama bord.

Voor vluchtwegaanduiding gelden in Nederland en België wettelijke eisen. Deze eisen zijn gebaseerd op Europese regelgeving en uitgewerkt in nationale wetten en normen.

In Nederland spelen de volgende kaders een centrale rol:

• de Arbowet en het Arbeidsomstandighedenbesluit;
• het Bbl (Besluit bouwwerken leefomgeving);
• NEN 3011 voor toepassing van veiligheidspictogrammen;
• de internationale norm ISO 7010 voor de pictogrammen zelf.

Het Bbl verwijst expliciet naar NEN 3011 voor vluchtrouteaanduiding. NEN 3011 sluit op zijn beurt aan op ISO 7010, waardoor de pictogrammen in Nederland zowel wettelijk onderbouwd als internationaal herkenbaar zijn.

In België is veiligheidssignalering geregeld via de Codex Welzijn op het Werk, waarin eveneens wordt aangesloten op gestandaardiseerde symbolen en duidelijke visuele signalering. Ook hier wordt in de praktijk veel gewerkt met ISO 7010 pictogrammen.

Bij vluchtwegaanduiding gaat het om zichtbare pictogrammen en signalering die vluchtwegen, nooduitgangen en veilige routes toont. In veel situaties wordt daarnaast ook gesproken over vluchtwegverlichting of noodverlichting — maar die termen zijn niet letterlijk hetzelfde:

• Vluchtwegaanduiding betreft alleen het visueel aangeven van routes en uitgangen, bijvoorbeeld met borden of stickers.
• Noodverlichting betreft verlichting die automatisch aangaat bij het uitvallen van de normale verlichting, zodat mensen veilig kunnen zien waar ze lopen.

In de praktijk moeten beide onderdelen samen zorgen dat een gebouw ook bij stroomuitval of rookontwikkeling veilig kan worden ontruimd: duidelijke signalen plus voldoende licht om die signalen en de route te zien.

Noodverlichting in Nederland

In Nederland liggen de belangrijkste regels voor vluchtweg- en noodverlichting in het Bbl (Besluit bouwwerken leefomgeving) en aanvullend in het Arbobesluit:

• vluchtwegen en routes voorzien zijn van noodverlichting als de normale verlichting wegvalt, met minimaal 1 lux verlichtingssterkte op de vloer binnen 15 seconden en gedurende minstens 60 minuten;
• de vluchtrouteaanduiding zelf zichtbaar blijft volgens de eisen van normen zoals NEN-EN 1838 en NEN 3011;
• voor verblijfsruimtes met meer dan 75 personen en de route hieruit ook noodverlichting aanwezig moet zijn;
• de werkgever volgens de Arbowet/Arbobesluit moet zorgen dat vluchtwegen en nooduitgangen die slecht zichtbaar worden bij uitval verlichting krijgen;

Deze eisen gelden voor nieuwbouw en verbouw. Voor bestaande gebouwen kunnen overgangsregels gelden, maar als er wijzigingen worden doorgevoerd of de functie van een ruimte verandert, moeten de prestaties van de vluchtweg- en noodverlichting alsnog voldoen aan de actuele Bbl-eisen.

Noodverlichting en vluchtwegaanduiding in België

In België zijn de verplichtingen voor nood- en vluchtverlichting minder eenduidig vastgelegd in één nationale wet zoals in Nederland, maar het is wél standaard onderdeel van de veiligheids- en brandveiligheidsregels:

• Gebouwen open voor publiek en commerciële gebouwen moeten volgens de lokale en gewestelijke bouw- en veiligheidsvoorschriften een functionerende nood- en vluchtwegverlichting hebben;
• De Belgische normen zoals NBN EN 1838 (noodverlichting) en NBN EN 50172 (onderhoud en controles) vormen de technische basis voor plaatsing, lichtniveaus en inspecties;
• In specifieke sectoren of bestemmingen (theaters, sportzalen, scholen, grote industrie) maken de gewestelijke bouw- of brandpreventieregels expliciet nood- en vluchtwegverlichting onderdeel van de vereiste installatie;

Belangrijk is dat België de Europese normen voor nood- en vluchtverlichting hanteert als referentie. De aanwezigheid en werking van noodverlichting worden ook tijdens inspecties gecontroleerd.

In de praktijk betekent dit dat een combinatie van:

• zichtbare vluchtwegaanduiding (borden/stickers volgens ISO 7010) en
• goede nood- en vluchtwegverlichting

wordt toegepast om aan de lokale verplichtingen te voldoen en veilige evacuatie bij stroomuitval te garanderen.